Van bodem naar bord naar buik

Door Nienke van der Heide

Ze zijn vaak maar één cel groot, en toch zijn ze onmisbaar voor al het leven op aarde. Ze leven in de grond, maar ook op onze huid en in onze darmen: talloze micro-organismen die samenleven en zo een microbioom vormen. We beginnen steeds meer in te zien dat onze gezondheid samenhangt met het microbioom in ons lichaam en in de bodem. Hoe dat precies werkt is nog onduidelijk. En juist dat maakt het microbioom zo’n spannend nieuw onderzoeksgebied, dat uiteenlopende groepen mensen samenbrengt. Ik ga in gesprek met Shana Hepping van het onderzoeksconsortium Soils2Guts.

Op een donkere decemberdag spreek ik Shana Hepping, die als promovenda vanuit de Universiteit van Leiden verbonden is aan Soils2Guts. Onze eerste afspraak hadden we moeten verzetten omdat Shana ziek was geworden – geveld door het microbioom. Want ook dat doen micro-organismen: ze kunnen ons ziek maken. Lang is dat de focus geweest: hoe kunnen we bacteriën, schimmels en virussen bestrijden, zodat ze ons en onze gewassen niet aantasten? In de landbouw leidde dat tot intensief gebruik van bestrijdingsmiddelen en ook de gezondheidszorg richtte zich voornamelijk op het uitschakelen van micro-organismen door antibiotica. Maar daardoor is het gehele microbioom in de bodem en ons lichaam ernstig verzwakt. En het wordt steeds duidelijker dat dat negatieve gevolgen heeft voor onze gezondheid.

‘Het microbioom is een minuscule samenleving van miljoenen micro-organismen die ons op allerlei manieren helpen. Neem de micro-organismen die in onze darmen leven. Zij eten mee met ons voedsel, en zo helpen ze ons bij de voedselverwerking, want hierdoor komen voedingsstoffen die wij nodig hebben vrij. Maar ze ondersteunen ook ons immuunsysteem en ze hebben invloed op hoe we ons voelen. Niet voor niets worden de darmen ons tweede brein genoemd.’ Shana vertelt dat er in de wetenschap de laatste jaren veel meer bekend is geworden over het belang van het microbioom voor onze gezondheid. Maar op het gebied van de landbouw is dat onderzoek nog vrij nieuw. En hoe die twee samenhangen is al helemaal een opkomend onderzoeksveld. ‘Ik was in november op de internationale conferentie Food System Microbiomes in Wageningen. Daar waren bijna alle wetenschappers die zich bezighouden met het microbioom. Dat was zo inspirerend, om samen dit nieuwe veld te ontdekken!’

Meer informatie: soils2guts.org

Lees het gehele artikel vanaf pagina 16 in het VNIG 2/2026.