Borstgezondheid: logisch en vanzelfsprekend?

Logisch is niet altijd vanzelfsprekend. Zo werd mij in de aanloop van dit nummer van ons vakblad, gevraagd of ik een accentartikel wilde schrijven over borstgezondheid. Ik had immers jarenlang gewerkt als regulier chirurg met borstkanker als aandachtsgebied. Het leek dus logisch dat ik vanuit dat gezichtspunt een mooie bijdrage zou kunnen leveren.

In eerste instantie stemde ik toe. Als ex-mammachirurg heb ik immers kennis over borsten. Bij nader inzien besloot ik het niet te doen, omdat mijn kennis niet zozeer over borstgezondheid ging, maar over ziekten, die zich uiten in het borstweefsel, zoals ontstekingen, abcesvorming en borstkanker. En hoewel ik in mijn chirurgische praktijk veel vrouwen met pijnlijke borsten (mastopathie) zag, had ik destijds de overtuiging dat dit geen ziekte was, en vond ik dus geruststelling voldoende. Op een gegeven moment vertelde de mammacareverpleegkundige dat ze gehoord had dat teunisbloem deze klachten zou kunnen verlichten. Het leek me toen hocus pocus en ik was verder niet geïnteresseerd. Dat was toen. Net zoals de internationale borstkankercongressen toen geen aandacht besteedden aan leefstijlinterventies, en psychosociale ondersteuning alleen aangeboden werd aan borstkankerpatiënten die vastliepen nadat ze behandeld waren. Gelukkig is er de afgelopen vijftien jaar wel iets veranderd. Uiteraard weet het reguliere veld dat borstaandoeningen te maken hebben met hormonen en dat overgewicht, roken, alcoholgebruik, stress en gebrek aan lichaamsbeweging een rol spelen bij het ontstaan van ziekten. Ook het feit dat leefstijlveranderingen kunnen bijdragen aan het herstel is intussen wel bekend. Alleen onder wiens medische verantwoordelijkheid dit valt is minder duidelijk. Vooralsnog lijkt het toch vooral de verantwoordelijkheid van de patiënt. Zou ik nu praktiserend chirurg zijn, dan zou borstgezondheid nog steeds niet tot mijn werkterrein behoren.

Dat is geen onwil of ontkenning, het heeft te maken met de traditionele taakverdeling en bijpassende vergoedingen van ons zorgstelsel. Artsen worden opgeleid om symptomen te duiden, ziekten te herkennen en deze adequaat zelf te behandelen of om patiënten door te verwijzen naar de juiste behandelaar. In de medische opleiding is er uiteraard ruimte voor generalistische kennis en kunde en tegelijkertijd lijkt specialistische kennis waardevoller. Dat zie je terug in de onuitgesproken hiërarchische machtsverdeling binnen de zorg. Zo krijgt een cardiovasculaire chirurg meer aanzien en meer financiële waardering dan bijvoorbeeld een huisarts. Bovendien is zorgverlening mensenwerk en daar waar mensen werken spelen ervaringen, verwachtingen en overtuigingen een vaak onbewuste en niet onbelangrijke rol. Als er daarnaast ook een hoge mate van stress bestaat, zullen mensen minder openstaan voor het onbekende. Zo zullen bijvoorbeeld regulier opgeleide zorgverleners die geen kennis over of ervaring hebben met niet-westerse gezondheidssystemen of complementaire zorgverleners de neiging hebben binnen hun eigen vertrouwde kaders te blijven. Niet-regulier en niet-westerse termen als ontgifting, chronische ontstekingsreactie, hormesis en borstgezondheid, worden dan door hen niet nieuwsgierig onderzocht vanwege een potentieel toegevoegde waarde voor de behandeling maar als ‘onwetenschappelijke onzin’ afgeserveerd. Overigens geldt dit niet alleen voor artsen, het geldt ook voor alle andere zorgverleners of ze nu regulier of complementair zijn opgeleid. Het geldt bovendien voor hun zorgvragers, of deze nu patiënten of cliënten worden genoemd, onze zorgverzekeraars en de beleidsmakers. We zijn immers allemaal mensen. En wij mensen vertoeven graag in onze comfortzone, omringen ons het liefst met gelijkgestemden en doen de dingen het liefst zoals we gewend zijn ze te doen. Daarmee wordt het leven overzichtelijk.

Het lijkt zo logisch. Ik ben dankbaar dat dat voor mij niet meer vanzelfsprekend is.