Blauwige moedermelk – groene voeding!

Door Marianne Kolkena

Wanneer je mij als lactatiekundige naar groene gezondheidszorg vraagt, dan moet ik meteen – net als bij de vorige editie over borstgezondheid – denken aan borstvoeding. Borstvoeding geven en krijgen heeft op verschillende manieren groene effecten.

Voor een optimale immunologische ontwikkeling is het belangrijk dat een baby in de eerste zes levensmaanden uitsluitend borstvoeding krijgt.^[1,2] Daarbij maken lactatiekundigen onderscheid tussen ‘borstvoeding’ als proces, en ‘moedermelk’ als product dat daarbij wordt overgedragen. Wanneer een baby via borstvoeding moedermelk krijgt, gebeuren er twee belangrijke dingen: de soortspecifieke melk (mensenmelk voor een mensenbaby) creëert een gezond microbioom en een darmwandbekleding die slecht doorgankelijk is voor ziekteverwekkers. Tegelijkertijd zorgt het zuigen van de baby aan de borst ervoor dat het moederlijke immuunsysteem sporen opvangt van eventuele pathogenen in baby’s mond. De borst reageert daarop door melk aan te maken die extra afweerstoffen bevat tegen precies díe ziekteverwekkers die de baby via de mond op de moederborst heeft overgebracht. Deze twee processen vormen samen een zeer waardevolle bescherming tegen ziekte in de baby. Zo ontwikkelt de baby een krachtig ontwikkeld immuunsysteem. Dat ondersteunt de kans op een goede gezondheid op latere leeftijd. Een goede gezondheid scheelt doktersbezoeken, medicijnen en andere behandelingen, met als gevolg een beperkt beslag op het zorgstelsel.^[3]

Een tweede effect is een geringe afhankelijkheid van producten die een milieu-impact hebben. Zo ervaart de moeder die volop borstvoeding geeft, inclusief één of twee nachtvoedingen, vaak geruime tijd lactatieamenorrhoe. Daardoor heeft ze een aanzienlijke periode geen opvangmaterialen nodig voor de menstruatie.
Bij gebruik van kunstmatige zuigelingenvoeding moet zowel de voeding als de fles worden geproduceerd en de productie, de verwerking en het transport die daarmee gepaard gaan, hebben een lange lijst van milieubelastende aspecten.^[4] Flessen en spenen moeten niet alleen worden geproduceerd, maar na gebruik ook worden schoongemaakt. De moeder maakt haar melk terwijl ze gewoon actief is in de samenleving, zonder extra afval te produceren. Voor een borstvoedende moeder kan het zinvol zijn zo’n 500 calorieën extra te eten, maar veel meer is er niet nodig. De productie van moedermelk brengt daarmee nauwelijks een belasting van het milieu met zich mee.^[5]

Tot slot nog een meer psychosociaal en emotioneel effect van een goed verlopende borstvoedingsrelatie: borstvoeding is een van de factoren die belangrijk zijn bij het ontwikkelen van veilige hechting. Veilige hechting heeft een enorme impact op het mens- en wereldbeeld en werkt krachtig ondersteunend voor een empathische, vredelievende grondhouding. Als er íets is wat we nodig hebben voor groene gezondheid, dan is het empathie – een diep filosofisch, spiritueel en ook groen effect van borstvoeding.

Hoewel het zogen van de nakomeling ouder is dan de mensheid zelf, is de borstvoedingsrelatie in de haastige westerse samenleving dikwijls geen vanzelfsprekendheid. Er zijn veel factoren die eraan kunnen bijdragen dat het niet lukt om met voldoening borstvoeding te geven. Kwantitatief of kwalitatief ontoereikende begeleiding kan een oorzaak zijn, evenals iatrogene problematiek, borstoperatie, veel aandacht voor technologie en beperkt vertrouwen in de kracht van natuurlijke processen. Ook gebrek aan sensitieve baringsbegeleiding kan een rol spelen. Dat kan leiden tot intrapartum ingrepen en medicatie die voor moeder of kind het opstarten bemoeilijken. Verder kun je denken aan onvoldoende melkproductie omdat moeder en kind een tijd van elkaar gescheiden zijn. Zorgverleners kunnen, evenals vrienden en familie, een waardevolle rol vervullen door deskundige begeleiding te stimuleren. Een traumasensitieve benadering is daarom onderdeel van ‘groene’ gezondheidszorg.