Energetische geneeswijzen: wie bepaalt wat werkt

Door: Karlien Bongers

Toen ik nog praktiserend chirurg was, volgde ik de behandelprotocollen. Toen ik me in 2005 ging verdiepen in Integrative Medicine, volgde ik de wetenschappelijke bewijsvoering. Toen ik in 2012 ziek werd, volgde ik de evidence-based adviezen van mijn reguliere en complementaire behandelaars. Ik leerde over de interactie van lichaam en geest via mentale en fysieke zelfstudie. ‘Beter worden’ in de zin van ‘minder last hebben van symptomen’ was hierbij leidend, ook toen ik werd opgeleid in energetische geneeswijzen zoals Emotional Freedom Techniques en het sjamanisme.

Sinds de start van mijn opleiding begin jaren tachtig, is er veel veranderd in zorgland. De sportschool was nog niet uitgevonden, yoga en vegetarisch eten was iets voor hippies, stress zat tussen je oren en leefstijl had niets te maken met gezondheidszorg. Intussen is mindfulness een geaccepteerde interventie, wordt EMDR toegepast door regulier werkende psychologen en worden leefstijlcoaches vanaf volgend jaar vergoed vanuit het basispakket.
De introductie begin jaren negentig van evidence-based medicine ligt hier mede aan ten grondslag. Placebogecontroleerde studies zoals randomized controlled trials (RCT’s) worden als waardevol instrument gezien om van zowel reguliere als complementaire behandelingen de effectiviteit en veiligheid vast te stellen.

Om richting te geven aan dit soort onderzoek onderscheidt het National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) vier soorten interventies, te weten biomechanische (bijvoorbeeld operatie en massage), biochemische (bijvoorbeeld medicatie en supplementen), leefstijl (bijvoorbeeld voeding en beweging) en tenslotte bio-energetische behandelingen. Overigens heeft het NCCIH onlangs de naam van deze laatste categorie gewijzigd in ‘mind-body practices’. De categorie is een bonte verzameling interventies die op veel punten van elkaar verschillen, maar met elkaar delen dat ze ‘iets’ met energie doen in de therapeutische setting. Een deel maakt gebruik van energie die fysisch meetbaar is met algemeen gangbare apparatuur, zoals bij vibratie, lichtgolven en magnetisme. Een ander deel maakt gebruik van zogenaamde ‘subtiele energie’ die soms meetbaar is met niet algemeen aanvaarde meetinstrumenten, zoals een biofotonenmeter, doch niet te reproduceren is met de gangbare meetapparatuur.

Het overgrote deel van de beoefenaars van traditionele geneeswijzen, zoals traditional Chinese medicine (TCM) en natuurgeneeskunde, erkennen ‘energie’ als onderliggende kracht die bij stagnatie of verstoring tot ziekte leidt. Hetzelfde geldt voor het overgrote deel van de behandelaars die gebruikmaken van interventies die hun wortels hebben in dergelijke systemen, zoals acupuncturisten, EFT’ers en homeopaten. Deze ‘energie’ wordt in de diverse systemen met verschillende namen aangeduid, zoals ‘prana’ in de ayurvedische geneeskunde, ‘vis medicatrix naturae’ oftewel ‘het zelfgenezend vermogen’ van de natuurgeneeskunde en qi of ch’i bij TCM. De meer moderne varianten van energetische geneeswijzen, zoals Healing Touch (HT) en reiki, gebruiken vaak de term ‘bioveld’ of kortweg ‘het veld’ om de bron van energie aan te duiden.

Regulier opgeleide behandelaars hebben naast wetenschappelijk bewijs van de effectiviteit van een interventie, een verifieerbaar theoretisch kader nodig met toetsbare aanknopingspunten in biochemische en cellulaire processen, om te begrijpen waarom een bepaalde interventie zou kunnen werken voordat er sprake kan zijn van acceptatie van een behandeling. Quantuminteracties, zoals onderlinge verwevenheid en coherentie, de voor de uitkomst bepalende rol van de observator en de afwezigheid van tijd en afstand, kunnen weliswaar een goed theoretisch kader vormen, maar zijn (nog) niet verifieerbaar.
Zoals de westerse wetenschap zich richt op het meten van fysieke verschijnselen in een poging deze te objectiveren, zo hebben de Aziatische denksystemen introspectieve methoden ontwikkeld om bijvoorbeeld de aard van een ervaring, bewustzijn, lichamelijke sensaties, gezondheid en ziekte te onderzoeken. De uitkomst van deze introspectieve onderzoeksmethoden zijn altijd subjectief.

De verschillen tussen het westerse wetenschappelijk denkkader en het denkkader van mind-body behandelaars lijken onoverbrugbaar. Gaat het bij het westerse denken om het objectiveren van verminderde symptomen, zo gaat het bij de behandelaars die werken met energie om een subjectieve ervaring van ‘heel’wording. Het woord heling komt van het oud Engelse woord ‘healan’ dat ‘een geheel’ betekent. Heelwording is het proces om zowel de fysieke, emotionele, mentale als de spirituele aspecten van het menselijk bestaan te integreren. Hierdoor ontstaat meer samenhang tussen behoeften, wensen en mogelijkheden, verminderen angst en lijden en wordt er meer balans en harmonie ervaren. Heling is hiermee per definitie iets anders dan genezing, hoewel heling genezing niet uitsluit.
In het westerse model bepaalt een externe observator de effectiviteit van een behandeling. In het bio-energetisch model wordt de effectiviteit bepaald door de subjectieve ervaring van degene die de behandeling ondergaat. In een poging om deze subjectieve ervaring te objectiveren worden de bio-energetische interventies via het westers model onderzocht, om zo een uitspraak te kunnen doen over de effectiviteit (en veiligheid) van de behandeling. Uitkomstmaten die meetbaar zijn met algemeen aanvaardbare meetmethoden, zoals bloeddruk of speekselcortisol, hebben de voorkeur, hoewel gevalideerde vragenlijsten naar specifieke symptomen ook als objectief worden beschouwd.

Het wetenschappelijk onderzoek heeft naast kennis over effectiviteit en veiligheid van diverse bio-energetische interventies intussen ook interessante nieuwe inzichten gebracht. Bijvoorbeeld over regulatiesystemen in de hersenen die pijn en angst kunnen verminderen, de mogelijkheid om de hersenen van twee verschillende mensen te synchroniseren en het inzicht dat ook bij een (ernstige) lichamelijke ziekte welzijn mogelijk is.

Om meer inzicht te krijgen in de werkingsmechanismen van een energetische behandeling is het goed niet alleen de energie waarmee gewerkt wordt te objectiveren, maar ook de behandelaars die met energie werken oftewel de ‘healers’ te onderzoeken. Binnen de diverse disciplines die zich bezighouden met healing bestaat consensus over de drie belangrijkste vaardigheden om van een effectieve heler te kunnen spreken, namelijk compassie, focus en intentie. Compassie wordt hierbij niet alleen gezien als medeleven, maar heeft ook betrekking op het vermogen van de heler om zonder oordeel onvoorwaardelijk liefde en acceptatie te kunnen voelen voor degene die heling vraagt. Focus betekent niet alleen aandachtig aanwezig blijven in het moment, maar ook gegrond en ontspannen jezelf wegcijferen om zo contact te kunnen maken met een bron van energie. Met intentie wordt het vermogen aangeduid om energie te laten stromen zonder de uitkomst te willen beïnvloeden.

Toen ik ‘Soul Realigment Practitioner’ werd, viel plotseling het kwartje: ‘beter worden’ in de zin van ‘minder last hebben van symptomen’ kan alleen als je zowel fysiek, emotioneel, mentaal als spiritueel ‘gevoed’ wordt. Helaas geven wetenschap, behandelprotocollen of fysiologisch meetbare resultaten geen antwoord op hoe je al deze aspecten van het menselijk bestaan kunt voeden. Daarom kan ik nu alleen varen op wat mijn cliënten me vertellen over de door hen ervaren positieve effecten van ‘mijn’ behandeling.

Meer informatie: www.karlienbongers.nl