Columns

Jij bent van jou!

Jij bent van jou!

Naar aanleiding van werk met een cliënte kocht ik onlangs het boek Zij is van mij, geschreven door Saskia Belleman, rechtbankverslaggever van De Telegraaf.[1] Daarnaast las ik recent It’s Not You, geschreven door dr. Ramani Durvasula.[2] Beide boeken bespreken pittige problematiek en zetten aan tot nadenken over genderverhoudingen binnen liefdesrelaties.

Belleman schrijft dat er volgens het CBS jaarlijks 43 vrouwen worden omgebracht (periode 2017-2021). In bijna zes van de tien gevallen betreft het moord door een (ex-)partner. Kennisinstituut Atria gaat volgens Belleman uit van één dodelijk femicideslachtoffer per acht à tien dagen. Verontrustende cijfers: één vrouw per één à anderhalve week. Belleman ziet tijdens zittingen bij de rechtbank dat mannelijke daders veelal de schuld bij het slachtoffer leggen, dat ze geen schuldbewustzijn tonen, en dat ieder femicidegeval als een incident wordt behandeld, niet als zorgwekkend patroon.

Durvasula analyseert gedragspatronen die vaak ‘narcistisch’ worden genoemd. Het effect op degene die eraan blootstaat, duidt ze aan met ‘antagonistische relationele stress’. Wanneer je als slachtoffer in een ondergeschikte positie zit (en dat is voor vrouwen vaker het geval dan voor mannen), dan kan het enorm ingewikkeld zijn om jouw waarheid gehoord en gerespecteerd te krijgen. ‘Degene die het verhaal bepaalt, heeft de macht’, schrijft Durvasula. Dat blijkt er vaak toe te leiden dat vrouwen zichzelf de schuld geven van hun ellendige situatie en dat de omgeving hen niet gelooft of als zeurpiet wegzet.

Beide auteurs schrijven uitgebreid over de gevolgen van het persoonlijk maken van ongezonde dynamieken, in de sociologie ‘depolitiseren’ genoemd. Het betekent dat je een verschijnsel verklaart vanuit individuele eigenschappen en niet vanuit het politieke karakter ervan. Overgewicht wordt bijvoorbeeld geweten aan slechte eetgewoontes, niet aan relationele stress, machtsmisbruik, seksueel trauma, of lage prijzen voor ongezonde voedingsmiddelen. Door het persoonlijk te maken, wordt de invloed van beleidsmatige, maatschappelijke of machtsstructuren weggepoetst. Vanuit die invalshoek kijk je niet naar hoe de samenleving is georganiseerd. Je verwijst simpelweg naar persoonlijk falen: klaar. Ook in de (geestelijke) gezondheidszorg komt dit veel voor.

Het individualiseren van biopsychosociale factoren is problematisch, zeker waar het genderissues betreft. Een mens kan niet los worden gezien van de sociale omgeving en gedragspatronen ontwikkelen zich in een context. Dat begint al heel jong en heet dan socialisatie: je maakt je bepaalde normen en waarden, gewoontes en verwachtingspatronen eigen en integreert die in je functioneren. Vervolgens beïnvloeden ze je totale leven, ook je gezondheid.

Het idee dat jongens ‘sterk en stoer’ zouden moeten zijn en meisjes ‘lief en zacht’, is onderdeel van maatschappelijke verwachtingspatronen. Dergelijke ideeën kunnen in het volwassen leven totaal uit de hand lopen. Dan slaat de man sterk en stoer met de vuist op tafel (of op zijn vrouw) en probeert de vrouw desondanks lief en zacht de vrede te bewaren. Veel vrouwen doen dat omwille van de kinderen, maar in ieder geval ten koste van zichzelf en dikwijls vanuit een eigenlijk al onrealistische hoop op structurele verbetering van de relatie en een einde aan het huiselijk geweld.

Interpersoonlijk geweld, soms culminerend in femicide, en de rol daarin van narcistische patronen die in de sociaal-culturele setting weinig weerstand ondervinden, komt gelukkig meer op de agenda.[3] Het is een genderuitwas die dringend meer aandacht behoeft.
Durvasula citeert Elie Wiesel als ze schrijft: ‘Neutraliteit helpt de onderdrukker, nooit het slachtoffer.’ Als het gaat om verschillen tussen genders, is helder zicht op culturele en psychosociale machtsverhoudingen letterlijk van levensbelang.

Bronvermelding:

  1. Belleman, S. (2025). Zij is van mij. Hoe kan het dat vrouwenmoord zo wordt onderschat in Nederland? Ambo|Anthos uitgevers.
  2. Durvasula, R. (2024). It’s Not You. How to Identify and Heal from NARCISSISTIC People. Vermillion/Penguin Random House UK.
  3. Amnesty International Nederland. (2021, 11 mei). Waarom landen níet uit het Istanbul-verdrag moeten stappen. YouTube. Geraadpleegd op 24 augustus 2026, van www.youtube.com/watch?v=97U1eeGt9WY&t=6s .
Marianne Kolkena

Marianne Kolkena

Marianne Kolkena studeerde als lactatiekundige Culturele Antropologie & Ontwikkelingssociologie en deed een master Medical Anthropology & Sociology. Vanwege de sociaal-culturele aspecten van de vroegkinderlijke gezondheid startte ze ACE Aware NL en is ze volop actief met Compassionate Inquiry bij Gabor Maté.

Lees meer artikelen >

Wilt u uw aankoop ongedaan maken?* Vul dan hieronder uw gegevens in. U heeft geen account nodig en u bent niet verplicht om een reden op te geven. Na het verzenden ontvangt u direct een automatische ontvangstbevestiging per e-mail. Wij nemen vervolgens zo snel mogelijk contact met u op over de verdere afhandeling.

*Losse edities zijn uitgesloten van het herroepingsrecht, zie Autoriteit Consument & Markt.

    Wilt u de gehele bestelling annuleren? Typ dan "Gehele bestelling". Wilt u een deel retourneren? Typ dan hier de naam van het product (en eventueel het aantal).