Maak de borst maar nat – met moedermelk!

Organen in het menselijk lichaam zijn het gezondst als ze precies datgene doen waarvoor ze zijn bedoeld. Het hart hoort te kloppen; de darmen horen peristaltiek te laten zien; het brein hoort prikkels te verwerken. Als een orgaan stilligt of uitvalt, ontstaan er meestal grote problemen. Hoe zit dat met de vrouwelijke borst?

Borstontwikkeling begint al in de baarmoeder, rond de vierde, vijfde week van moeders zwangerschap. Dan ontwikkelen zich over baby’s torso twee zogenaamde melklijsten van de oksels tot in de liezen. In de puberteit ontstaat er door geslachtshormonen een verdere differentiatie tussen meisjes en jongens. Tijdens de menstruele cycli van een meisje breidt het klierweefsel zich dan steeds verder uit. Pas als ze zwanger is, bereiken haar borsten het stadium van complete ontwikkeling tot de ware functie: melk produceren.^[1]

Ondanks de complexe fysiologie van de borst is ze het enige menselijke orgaan zonder academisch opgeleide specialist. Het hart heeft de cardioloog, de darmen de gastro-enteroloog, het brein de neuroloog; de borst heeft echter geen ‘mammoloog’. De medisch specialisten die zich bezighouden met de borst, zoals radiologen, chirurgen en internisten, zijn vaak pathologisch georiënteerd. Zij komen in beeld als de borst ziek is, niet als die volop in actie is omwille van voeding en immuniteit voor de pasgeborene. Als er in de perinatale fase zorgen zijn omtrent de borst, is de lactatiekundige als hoogstopgeleide expert de aangewezen zorgverlener voor moeder en kind.

De lactatiekundige heeft onder andere kennis over de positieve invloed van borstvoeding op de gezondheid van het totale vrouwenlichaam en zeker ook van de borsten. Volgens KWF Kankerbestrijding krijgt in Nederland een op de zeven vrouwen borstkanker.^[2] Dat zijn forse cijfers. Alles wat helpt om dat cijfer omlaag te brengen, lijkt me welkom. Daarom verdient de beschermende werking van borstvoeding een prominentere plaats in voorlichtingsmaterialen dan nu vaak het geval is. Geen borstvoeding geven verhoogt namelijk het risico op borstkanker. Geen borstvoeding krijgen verhoogt ook het risico op borstkanker voor de dochter later in haar leven. Er is nog veel meer pathologie waarop de kans toeneemt als een vrouw geen borstvoeding geeft. Een uitgebreid overzicht met literatuurreferenties is te vinden op de website Borstvoeding.com.^[3]

Gesprekken rondom borstgezondheid en borstvoeding kunnen zowel bij vrouwen zelf als bij de zorgverleners met wie ze in contact komen, veel aarzeling en angst geven. Borstvoeding als kankerpreventie: is dat niet een heftige boodschap? Andere oorzaken lijken minder controversieel; niet roken als kankerpreventie is maatschappelijk geaccepteerd. Alcohollimieten, asbestvermijding, stilzitten beperken: idem dito. Binnen het pathogenetische perspectief vallen ze in de categorie preventie, of het aloude Latijnse primum non nocere, geen schade doen, of non-maleficence in het Engels. Vanuit salutogenetisch perspectief kijken we echter niet slechts naar preventie en desnoods curatie (genezen), maar zeer zeker ook naar amplitie, actief goed doen, ofwel beneficence. Borstvoeding geven zouden we kunnen scharen in die laatste categorie: actief goed doen, versterken van welzijn en gezondheid. In de situatie van borstvoeding betreft dat dan ook nog twee personen, namelijk moeder en kind.

Door vrouwen te informeren over de waardevolle functie van hun gezonde borsten voor henzelf en hun nageslacht, hanteren we bovendien de andere twee medisch-ethische principes, namelijk autonomie en rechtvaardigheid.^[4] Mensen hebben er recht op te weten wat hun gezondheid ondersteunt, zodat ze autonome keuzes kunnen maken, passend bij hun wereldbeeld. Maak de borst maar nat – met moedermelk!