Dankbaarheid als gezondheidsinterventie

Sinds de opkomst van de positieve psychologie in de jaren tachtig van de vorige eeuw, is er steeds meer wetenschappelijke kennis beschikbaar over het effect van emoties op ons mentale en lichamelijke welzijn. We weten intussen dat positieve emoties zoals blijdschap, compassie en ontzag specifieke netwerken in ons brein activeren en welke interventies kunnen helpen om deze emoties te ervaren.
In het wetenschappelijk onderzoek naar emoties is dankbaarheid enigszins een buitenbeentje. In tegenstelling tot veel andere emoties zoals angst, woede, verdriet en ontzag heeft dankbaarheid namelijk geen typisch voor een toeschouwer herkenbaar patroon in gelaatsuitdrukking, verbale uiting of lichaamshouding.

De meeste mensen hebben wel een gevoel bij de betekenis van dankbaarheid. Wetenschappers hebben kaders ontwikkeld om dankbaarheid te kunnen onderzoeken. Zo hebben Emmons en McCullough dankbaarheid gedefinieerd als een proces in twee stappen waarbij je ten eerste (h)erkent dat er iets positief is gebeurd en vervolgens erkent dat dit van een externe bron komt. Die externe bron kan een ander mens zijn maar ook iets groters zoals ‘de natuur’, ‘het lot’ of ‘God’.

De positieve invloed van dankbaarheid

Dankbaarheid heeft net als andere positieve emoties, een wetenschappelijk onderbouwd gunstig effect op ons geestelijk en lichamelijk welzijn.^[1,2] Zo liet een meta-analyse uit 2023 van 64 gerandomiseerde klinische onderzoeken naar het effect van zogenaamde dankbaarheidsinterventies zien dat dankbaarheid de algemene stemming verbetert en symptomen van angst en depressie vermindert.^[3] In een in 2020 gepubliceerde systematic review werden uit 1433 verschenen artikelen over het effect van dankbaarheid 19 publicaties geselecteerd waarin fysieke effecten van dankbaarheid waren onderzocht. Hoewel er wat zorg bestond over mogelijke bias, concludeerde de auteurs dat dankbaarheidsinterventies een positieve invloed hebben op slaap. Bovendien waren er aanwijzingen dat bloeddruk, glucosespiegels, astma, eetgedrag en ontstekingswaarden in het bloed verbeterden net als subjectief ervaren lichamelijke klachten.^[4]
Behalve deze grote studies, zijn er talloze kleinere studies die het positieve effect laten zien van dankbaarheid bij diverse specifieke aandoeningen en ziekten zoals PTSS, dementie, vermoeidheid, cardiale problematiek, parkinson en (lagerug)pijn. Dankbaarheid blijkt ook gerelateerd aan het beter opvolgen van medicatie- en leefstijlinstructies en aan een grote bereidheid zelf actie te ondernemen om de eigen gezondheid te verbeteren. Observationele studies lieten daarnaast zien dat dankbaarheid gekoppeld is aan een over het algemeen betere gezondheid.^[1-3]

Lees het gehele artikel in VNIG 1/26 vanaf pagina 34.