Spirituele crisis en ggz
Door Merel de Waard
Een spirituele crisis duidt op een spirituele ervaring die samengaat met psychische klachten. Voor veel mensen die dit meemaken is deze omschrijving duidelijk en dekkend. Het is echter geen psychiatrische diagnose. In de DSM-V wordt gesproken van een ‘religieus of spiritueel probleem’[1], maar dat is niet hetzelfde. Als je met een spirituele crisis in de ggz terecht komt, krijg je een diagnose die past bij je gedrag, je emoties en je gedachten, maar vaak is het heel lastig om over je spirituele ervaringen te praten en er ruimte voor te vragen. Kunnen we dat verbeteren, binnen of buiten de ggz?
Toen ik tiener was, wilde ik tolk worden. Het leek me fantastisch om de hele dag bezig te kunnen zijn met begrippen vanuit de ene taal overzetten in de andere. Ik spreek nu 5 talen vloeiend en van nog een vijftal ken ik enkele zinnetjes. Mijn oma kon de bijbel lezen in 20 talen. Daar had ze tijd voor, want ze bracht veel tijd door in bed of in zorginstellingen. De Tweede Wereldoorlog had haar bewogen en ze was een gevoelige vrouw. Ze vond het niet makkelijk om daaroverheen te komen. Eigenlijk sprak ze 22 talen. Ze sprak namelijk ook nog ‘Trauma’ en ‘Dagelijks leven’. Die laatste beduidend minder makkelijk dan de rest. Zowel het talent als de beperking heb ik gedeeltelijk van haar geërfd.
Spreek je spiritueels of wetenschaps?
In mijn communicatie met cliënten en reguliere zorgverleners kom ik elke dag taalverschillen tegen. Als je een godservaring hebt gehad en je staat om 3 uur in de ochtend op de stoep bij de buren om te vertellen dat de wereld achter alle sluiers bestaat uit puur licht en liefde, word je vaak niet begrepen. In medische taal heet dat een psychose. Andersom kan een arts willen vertellen hoe belangrijk het is dat je rust en regelmaat inbouwt om je herstel te ondersteunen. Die omschrijving doet geen recht aan de diepte van de ervaring. Het zou helpen als de arts zei dat je moet leren aarden, omdat je herstel nodig hebt van een extreme bewustzijnsstaat. De verschillen in taal rondom entiteiten en stemmen horen zijn nog veel ingewikkelder en ze kunnen beide kanten op flink uit de bocht vliegen, met zorgmijding, psychische destabilisatie of dwang tot gevolg.
Meer informatie:
academiegeesteswetenschappen.nl
agisinnovatiefonds.nl
Lees het gehele artikel vanaf pagina 36 in het VNIG 2/2026.
Bronvermelding:
- American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.).
- GGZ Standaarden. (2023). Zingeving in de psychische hulpverlening. Geraadpleegd van www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/zingeving-in-de-psychische-hulpverlening/introductie
- Van Nieuw Amerongen, J. C., Ouwehand, E., De Graaf, N., Van Parijs, L., Schaap-Jonker, H., Braam, A.W., Verhagen, P.J., Rosmarin, D.H., & Van den Brink, B. (2024). Introduction of Spiritual Psychotherapy for Inpatient, Residential, and Intensive Treatment (SPIRIT) in The Netherlands: Translation and Adaptation of a Psychotherapy Protocol for Mental Health Care. Religions 15: 253.
- Altrecht. (z.d.). Expertisegroep Zingeving. Geraadpleegd op 26 januari 2026, van www.altrecht.nl/expertisgroep-zingeving
- De Jonge, P., Wardenaar, K. J., Hoenders, H. R., Evans-Lacko, S., Kovess-Masfety, V., Aguilar-Gaxiola, S., … & Thornicroft, G. (2018). Complementary and alternative medicine contacts by persons with mental disorders in 25 countries: results from the World Mental Health Surveys. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 27(6): 552–567. doi:10.1017/S2045796017000774
- Thompson, A., Marwaha, S., & Broome, M. R. (2018). At-risk mental state for psychosis: identification and current treatment approaches. Cambridge University Press. Geraadpleegd op 20 januari 2026, van: www.cambridge.org/core/journals/bjpsych-advances/article/atrisk-mental-state-for-psychosis-identification-and-current-treatment-approaches/A2E27893DD4D1E5897AF05E8091AA777
- Notenboom, M. (2024). Ecosysteem Mentale Gezondheid in de praktijk. Vakblad Natuurlijke & Integrale Gezondheidszorg, 2: p. 40-48. Geraadpleegd op 20 januari 2026, van: vnig.nl/ecosysteem-mentale-gezondheid-in-de-praktijk/
VNIG
Verzameling van artikelen van schrijvers die op niet-regelmatige basis voor ons schrijven.
