ChatGPT: handig hulpmiddel of risico?

Door Juglen Zwaan

Met de lancering van ChatGPT eind 2022 is de wereld in korte tijd enorm veranderd. Voor een prangende vraag is een uitgebreide zoektocht met Google niet meer nodig. Je stelt je vraag gewoon aan ChatGPT en een op maat gemaakt antwoord rolt over het scherm. Als je dan nog meer toelichting wilt, kun je hier eindeloos op doorvragen totdat alles helemaal helder is. Inmiddels weten jong en oud hun weg naar dit soort chatdiensten te vinden, maar hoe betrouwbaar zijn de antwoorden? En kun je hier ook wat mee in je praktijk en met het begeleiden van cliënten?

Om te begrijpen waar de sterke en zwakke kanten van ChatGPT liggen, is het goed om te weten wat er onder de motorkap gebeurt. ChatGPT is een groot taalmodel, in het Engels: een Large Language Model of LLM. Het bedrijf achter ChatGPT is OpenAI, maar er zijn meer van dit soort chatbots, zoals Gemini van Google en Claude van Anthropic. Ze werken allemaal volgens hetzelfde principe. Eerst wordt de tekst in tokens opgedeeld, kleine stukjes tekst, variërend van een enkel teken tot een heel woord. Een token is dus soms een heel woord en soms een deel van een woord. Een taalmodel werkt op basis van deze tokens in combinatie met gewichten en relaties waardoor het snapt dat het woord ‘appel’ en het woord ‘peer’ meer bij elkaar horen dan bijvoorbeeld ‘auto’. Deze relaties leert het model uit miljarden zinnen die tijdens de training zijn aangeboden. Een taalmodel genereert tekst op basis van voorspellingen. Welk token dat nu volgt is het meest waarschijnlijk? Een, twee, drie, vier, hoedje van …? Steeds opnieuw kijkt het naar de tekst tot dan toe en berekent welk stukje tekst daarna het beste past. Het lijkt alsof het model echt nadenkt, maar eigenlijk is het een lange reeks slimme gokjes. Dat werkt vaak goed, maar verklaart ook waarom het soms behoorlijk mis kan gaan. Een taalmodel denkt in werkelijkheid niet in taal, maar in tokens en getallen. Voorspellen wat waarschijnlijk klinkt, is niet hetzelfde als weten wat waar is. Ik heb daarom altijd wat moeite met de term AI, omdat het geen werkelijke kunstmatige intelligentie is. Oudere modellen konden op de vraag ‘waar legt een rode Volkswagen Polo z’n eieren?’ beweren dat dit in de kofferbak gebeurde. Ondanks dat het geen werkelijk begrip heeft, kan zo’n verzonnen antwoord dat niet klopt toch zeer overtuigend overkomen.

Lees het gehele artikel vanaf pagina 36 in het VNIG 4/2026.